(verschenen op Noticias.nl voor de gay-minispecial in augustus 2007)

Het is vrijdagnacht in Guatemala Stad. De straten zijn donker en vrijwel niemand begeeft zich op straat. Je zou ook gek zijn. Guatemala Stad is een van de meest gewelddadige steden van Latijns-Amerika. In de stad en vooral in het kleine centrum laten per nacht gemiddeld twintig mensen het leven. De taxi of eigen auto is ‘s nachts de enige manier om je in betrekkelijke veiligheid te verplaatsen. Toch staan er op enkele straathoeken personen, meestal koppels. Het zijn prostituees die wachten op klanten, en in dit deel van de stad (ten zuidwesten van zone 1) zijn dat opvallend veel travestieten, transseksuelen en mannelijke prostituees.

Zwarte humor
Deby Maya (37) was ooit een van hen. Nu zoekt hij tweemaal in de week de (mannelijke) prostituees op om hen een hart onder de riem te steken. Hij kent ze allemaal. Als Deby eraan komt, gewapend met een grote doos condooms en glijmiddel, tovert dat elke keer weer een glimlach op de gezichten van de ‘mannen’. Er wordt gepraat, gelachen en gezoend. In zijn gezelschap hoeven ze even niet op hun hoede te zijn

‘Tien jaar lang heb ik dit werk gedaan,’ vertelt Deby. ‘Ik weet hoe alleen, angstig en kwetsbaar je je voelt als je op straat werkt. Het werk is zó gevaarlijk. Niet alleen het fysieke geweld tegen homo’s. Ik heb ook veel vrienden verloren aan AIDS.’ Van de politie krijgen de homoseksuelen geen enkele bescherming. Er is juist veel repressie, vooral tegen de transseksuelen die werken op straat. ‘Elk jaar vallen er doden,’ legt Deby uit. ‘Treurig, maar een werkelijkheid waarin we leven. Het geweld in combinatie met alle AIDS-doden heeft ertoe geleid dat er in de homoscene een vreemd soort zwarte humor is geslopen. Als iemand vraagt waar iemand is, is het antwoord steevast: dood!’

Dubbelleven
Discriminatie van homo’s is een wijdverspreid probleem in Guatemala. Deby: ‘Als je uitkomt voor je homoseksualiteit sta je er praktisch alleen voor. Dan kom je niet aan werk en wordt je afgewezen op universiteiten. Prostitutie is dan vaak de enige uitweg.’ De machocultuur en de katholieke kerk vormen in Centraal-Amerika een enorm struikelblok voor homo-emancipatie. Deby: ‘Velen durven niet uit te komen voor hun homoseksualiteit, waardoor ze een dubbelleven leiden.’

Dat werd eerder in de avond duidelijk toen Deby met vrienden van Oasis (een organisatie van en voor homoseksuelen in Guatemala) condooms uitdeelde in de homobars en homodiscotheken. ‘De mannen die hier komen, hebben meestal een gezin of wonen bij hun ouders, die niets weten van hun homoseksualiteit. Eenmaal in de week in het weekend kunnen ze voelen wie ze werkelijk zijn. De rest van de week kunnen ze dat niet,’ zegt hij.

In alle bars en discotheken is het druk. De condooms vinden gretig aftrek. Er wordt heel veel bier gedronken en gedanst. Opvallend veel mannen hebben glitters in hun gezicht, vooral bij hun ogen. Guatemala Stad kent ondanks de discriminatie en repressie een grote en uitbundige homoscene. Dat komt onder meer omdat het in buurlanden Honduras en El Salvador slechter gesteld is met de homorechten. De eerste homodiscotheek in Guatemala Stad ontstond al eind jaren vijftig.

‘Maar dat wil niet zeggen dat hier beter is,’ waarschuwt Jorge Lopez Sologaistoa, ‘alleen dat het daar nog slechter is.’ Lopez geeft leiding aan Oasis. De organisatie biedt een opvangplaats waar homoseksuelen altijd terecht kunnen. Een groot deel van de transseksuelen die Oasis opvangt, is afkomstig uit de buurlanden.

Lopez: ‘Naast onze campagne tegen AIDS/HIV, registreren we discriminatie, doen we onderzoek naar de homoscene in Guatemala, publiceren we en proberen we politieke aandacht te krijgen voor de problemen. Het is een moeizame strijd.’ Pluspunt zijn de goede contacten met de gemeente. ‘We zijn zover dat we samen werken aan voorlichtingsmateriaal over homoseksualiteit voor scholen en universiteiten. Ook hebben we een jaar geleden een ludieke optocht door de stad georganiseerd om homoseksualiteit zichtbaar te maken.’

Manu Chau
Terug in de auto met Deby Maya en zijn vrienden van Oasis. Ze werken deze avond met twee groepen van vijf man. De ene groep waar Deby leiding aan geeft, deelt deze avond de condooms uit bij de verschillende homo-ontmoetingsplekken. De sfeer is goed in de auto, er wordt meegezongen met de muziek van Manu Chau. ‘Lagrimas de Oro’ schalt er vanuit de auto door de verlaten straten.

De andere groep vrijwilligers doet deze avond heel ander werk. Zij vragen in de bars aan mannen en vrouwen hun bloed af te staan om te onderzoeken of ze besmet zijn met het HIV-virus of andere ziektes. In de koelkast in het kantoor van Oasis staan vele honderden bloedmonsters die onderzocht worden. Lopez: ‘We willen heel graag meer onderzoek doen en een professionele medische post starten waar laagdrempelig op AIDS/HIV en geslachtsziekten kan worden gecontroleerd. Maar daar is geld voor nodig en dat hebben we niet. Nu doen we dit op provisorische wijze. We moeten wel, want geen enkele andere organisatie doet het gratis en binnen de gemeenschap is er veel vraag naar.’

Deby voelt zich vrij om zich op straat te uiten zoals hij wil. ‘Je krijgt wel dingen naar je toe geroepen, er wordt vaak met een schuin oog naar me gekeken, maar ik voel het als een verademing. Ik hoef niets meer te verstoppen. Trouwens, om van de emancipatie van homo’s in de samenleving een succes te maken, moeten we ook zichtbaar zijn op straat, nietwaar,’ zegt Deby lachend.

Na een hele nacht condooms uitdelen is het tijd om zelf te gaan feesten. Nadat de spullen naar het kantoor van Oasis zijn teruggebracht, om 2.00 uur in de ochtend, gaat de auto op weg naar een disco. Om de ellende weg te dansen en te proosten op een hoopvolle toekomst - ‘Lagrimas de Oro’.

(Klik hier voor meer artikelen in de gay-minispecial Latijns Amerika)

Articulo en Espanol:

Las lágrimas de oro de la diversidad sexual en Guatemala

Por Evert-jan Quak

Noticias salio un fin de semana con algunos homosexuales en la Ciudad de Guatemala. El capital de Guatemala tiene un exuberante y relativamente grande ambiente gay, pero la discriminación, la represión y el sida amenazan a la comunidad.

Es viernes por la noche en la Ciudad de Guatemala. Las calles están solitarias y casi nadie se atreve a caminar. La capital de Guatemala es una de los más violentas de Latinoamérica. En todo el país, pero especialmente en la ciudad de Guatemala, matan diariamente unas veinte personas, en promedio. Por las noches la única forma relativamente segura de moverse es en taxi o en vehículo propio. A pesar de todo se ve algunas personas paradas en las esquinas, generalmente en grupos de dos. Son trabajadores y trabajadoras sexuales que esperan a sus clientes. Y en este sector de la ciudad (sudoeste de la “zona 1”) la mayoria son travestis, transexuales y trabajadores sexuales masculinos.

Humor Negro 
Deby Maya (37) era parte de ellos. Dos veces por semana va adonde se encuentran los trabajadores sexuales. Los conoce a todos. Deby llega siempre cargada de grandes cajas de condones y lubricantes. Su simple presencia dibuja mágicas sonrisas en sus caras. Hablan, gritan y se besan. Pueden sentirse seguros con ella.

 “Por diez años yo también hice ese trabajo”, dice Deby. “Te sentís vulnerable y angustiada si trabajás en las calles. Es demasiado peligroso, no solo por la violencia física contra homosexuales, también he perdido muchos amigos por causa del sida”. Los homosexuales no logran ninguna protección de la Policía. Hay mucha represión, especialmente contra las transexuales que trabajan en las calles. “Cada año contamos muchas muertes”, explica Deby. “Es muy triste, pero es la realidad que vivimos”. La violencia en combinación son el sufrimiento por el sida han hecho que los homosexuales tengan un extraño humor negro. Si se les pregunta por alguien, la respuesta es: ¡falleció!

Doble Vida
La discriminación contra homosexuales es un gran problema en Guatemala. Deby: “Si te declarás homosexual, te quedás prácticamente sólo. Perdés tu trabajo y te rechazan en las universidades. Entonces el trabajo sexual, con frecuencia, es el único posible”. En Centroamérica la cultura machista y la iglesia católica son enormes obstáculos para la emancipación de las comunidades de la diversidad sexual. Deby: “muchos no se atreven a declarar su homosexualidad, situación que los lleva a tener una doble vida”.

Cuando cae la noche, Deby y sus amigos de OASIS (una organización de y para las comunidades de la diversidad sexual) distribuyen condones en las calles y en las discotecas gays. Generalmente las familias de quienes llegan a las discotecas no saben nada de su sexualidad. El fin de semana pueden sentirse libres. Los otros días suelen no decir quiénes son en realidad.

Las discotecas están llenas. Los condones se distribuyen rápidamente. Beben cerveza y bailan. Algunos se pintan llamativas estrellas en la cara y lágrimas doradas. Guatemala es una ciudad que, a pesar de la discriminación y de la represión, tiene un exuberante ambiente gay. Eso es, entre otras cosas, porque se encuentra entre países como Honduras y El Salvador donde la situación es aún peor. La primera discoteca gay de la ciudad de Guatemala funcionaba ya al final de la década de 1960.

“Pero eso no quiere decir que las cosas estén mejor aquí”, explica Jorge López Sologaistoa, “ciertamente las cosas están muy mal”. López es el director de OASIS. Esa organización ofrece un lugar donde las comunidades de la diversidad sexual pueden reivindicar sus derechos. Una gran parte de la población que es atendida por OASIS, viene de países vecinos. López: “Nuestra forma de hacer el trabajo frente al sida, está muy relacionada con las discriminaciones, nosotros estudiamos los contextos, publicamos los resultados e intentamos conseguir la visbilización política de nuestros problemas sociales. Es una lucha difícil. Algo importante es nuestra buena relación con la Municipalidad. Actualmente tenemos actividades conjuntas para distribuir material informativo de la sexualidad en las escuelas y universidades”.

Manu Chau 
De regreso con Deby y sus amigos en el vehículo de OASIS. Esta noche el trabajo es realizado por dos grupos de cinco personas. El grupo liderado por Deby distribuye condones y lubricantes en las calles donde se encuentran los trabajadores y las trabajadoras sexuales. El ambiente es agradable en el vehículo, van bailando y cantando a gritos canciones de Manu Chau. “L á g r i m a s  d e  o r o . . .” se escucha en las calles por donde pasan.

El otro grupo de voluntarios hace un trabajo muy diferente. Piden a hombres y mujeres un poco de su sangre para hacerles pruebas de VIH y otras enfermedades. En el congelador de la oficina de OASIS hay varios cientos de tubos con muestras de la sangre que es examinada. López: “realizamos investigaciones para que la asistencia médica sea mejorada. Pero es necesario dinero que no tenemos. Nosotros no tendríamos que estar haciendo esto, pero nos vemos obligados porque nadie se interesa y aún se desconoce mucho de lo que sucede en nuestras comunidades”.

Deby siente que en las calles debe expresarse tal y como ella es. “Aunque con ello consigo frecuentemente que los ojos me sigan. No tengo nada que ocultar. De hecho, así, colaboro a la emancipación de la diversidad sexual, debemos ser visibles”, dice riéndose.

Cuando han sido entregados todos los condones de la noche, es tiempo de celebrar. Guardan todas las cosas en la oficina de OASIS a las 2:00 de la madrugada y el vehículo los lleva de regreso a la disco. Allí bailan para olvidarse de los problemas y poder enfrentarse a su incierto futuro  –  “Lágrimas el Oro...”.

Texto original en Holandés: http://www.noticias.nl/achtergrond_artikel.php?id=1722